Obezite ve Metabolik Cerrahi, günümüzde obezite ile mücadelede hem kilo kaybı sağlamak hem de metabolik hastalıkları düzeltmek için başvurulan en güçlü araçlardan biridir. Bu yaklaşım, yalnızca “estetik” değil; yaşam süreli sağlık kazanımları sağlayan bilimsel bir stratejidir.
Obezite, birçok sistemi etkileyerek tip 2 diyabet, kalp hastalığı, hipertansiyon, karaciğer yağlanması, uyku apnesi gibi riskleri artırır. Metabolik cerrahi ise sadece mide hacmini küçültmekle kalmaz; hormonların, emilim süreçlerinin ve enerji metabolizmasının yeniden düzenlenmesine yol açar. Güncel araştırmalar da cerrahi yaklaşımın tıbbi tedavilere kıyasla uzun vadeli üstünlükler taşıdığını göstermektedir.
Metabolik Cerrahi Nedir ve Nasıl Çalışır?
Metabolik cerrahi, obezite cerrahisinin bir alt kümesi olarak görülür; amacı yalnızca kilo kaybı değil, aynı zamanda metabolik bozuklukları (özellikle tip 2 diyabet) geri çevirmektir.
- Hacim Kısıtlayıcı Yöntemler (örneğin Tüp Mide / Sleeve Gastrektomi), mide hacmini azaltır ve kişiyi daha az yemeye zorlar.
- Emilimi Azaltıcı Yöntemler (örneğin Duodenal Switch, SADI-S) bağırsaklara gidiş yolu değiştirerek besin emilimini kısmen sınırlar.
- Kombine Yöntemler (örneğin Gastrik Bypass) hem hacim kısıtlaması hem de emilim azaltma etkisi gösterir.
Yeni bilimsel mekanizmalar üzerine yapılan bir derleme, metabolik cerrahinin özellikle karaciğerde glukoz üretiminin azalmasına, hormon sinyallerinin yeniden düzenlenmesine ve GLP-1 hormon salgısının artmasına katkı sağladığını ortaya koymaktadır.
Metabolik Cerrahinin Sağlığa Faydaları
Kilo Kaybı ve Metabolik Hastalıkların Geri Dönüşümü
Bariatrik/metabolik cerrahi geçiren hastalar, uzun vadede tip 2 diyabet kontrolü, insülin duyarlılığında artış, kan yağlarında iyileşme ve kan basıncında düşme gibi kazanımlar elde ederler. JAMA’da yayımlanan bir çalışma, 7 ila 12 yıllık izlemde cerrahi grubun tıbbi/diyet yaklaşımına kıyasla HbA1c düzeylerinde 1,1–1,4 puan daha büyük iyileşme gösterdiğini saptamıştır.
Yaşam Süresi ve Komplikasyon Azalması
Cleveland Clinic’in M6 çalışması, metabolik cerrahinin yalnızca metabolik etkileri değil, mortalite, kardiyovasküler hastalık ve kronik böbrek hastalığı risklerinde de anlamlı düşüş sağladığını göstermektedir. Ayrıca ASMBS verileri, cerrahi yöntemlerin genel mortaliteyi azalttığını ve metabolik hastalıklarda düzelme sağladığını destekleyen kanıtlar sunmaktadır.
Cerrahi > İlaç Tedavileri?
2025’te yapılan bir çalışmada, sleeve gastrektomi ve gastrik bypass’ın GLP-1 agonist ilaç tedavilerine kıyasla iki yıl sonunda yaklaşık beş kat daha fazla kilo kaybı sağladığı gösterilmiştir. Bu veriler, metabolik cerrahinin sadece kilo vermeye değil, uzun vadeli metabolik kontrol ve yaşam kalitesi açısından da üstün olduğuna işaret eder.
Kimler Metabolik Cerrahi İçin Uygundur?
Metabolik cerrahi için aday belirlenirken dikkate alınan kriterler genellikle şu şekildedir:
- VKİ ≥ 35 kg/m² (ek metabolik hastalıklar varlığında)
- VKİ 30–34,9 kg/m² arasında olup tedaviye dirençli tip 2 diyabeti olan bireyler
- Diyet-ilaç tedavisi ile kontrol sağlanamayan metabolik sendrom vakaları
- Cerrahi risk açısından kabul edilebilir durumda olan hastalar
Güvenlik, Riskler ve Takip İhtiyacı
Metabolik cerrahi ameliyatlarının riskleri, diğer büyük cerrahilerle karşılaştırıldığında makul düzeydedir; ancak bazı özel noktalar dikkatle izlenmelidir:
- Beslenme eksiklikleri: B12, demir, D vitamini, kalsiyum gibi mikro besinlerde azalma riski
- Kaçak, kanama, infeksiyon gibi cerrahi komplikasyonlar
- Kemik sağlığı bozulması (özellikle kalsiyum-D vitamini takibi yapılmazsa)
- Uzun vadeli takip zorunluluğu
Diyet takibi, vitamin-mineral takviyeleri ve yıllık laboratuvar izlemler, cerrahinin başarısının tamamlayıcı parçalarıdır.
Obezite ve Metabolik Cerrahi, Sağlıkta Dönüşüm Demek
Obezite ve Metabolik Cerrahi, günümüzde sadece estetik bir müdahale değil, kronik hastalıkların tedavisinde güçlü bir araç haline gelmiştir. Metabolik cerrahi, kilo kaybının ötesinde hormon düzenlemesi, insülin duyarlılığının artışı, yaşam süresi uzaması ve hastalık risklerinin azalması gibi etkileriyle öne çıkar.
Yeni çalışmalar cerrahiyi, modern tıbbın güçlü bir tamamlayıcısı olarak konumlandırmaktadır. Ancak her hasta için uygun değildir; doğru aday seçimi, uzman ekip takibi ve yaşam boyu uyum ile birlikte sürdürülebilir faydalar sağlar. Eğer metabolik cerrahiyi değerlendirmeyi düşünüyorsanız, doğru bilgilendirme, güncel veri ve uzman yorumlarıyla adım atmanız kritik önem taşır.
Prof. Dr. Halil Coşkun
